Dari Pinggiran ke Arus Utama: Isyarat Institusi daripada Garis Panduan Undang-undang Ekonomi Sosial dan Solidariti OECD

Dari Zon Buta Institusi ke Konsensus Dasar: Mengapa OECD Menyusun Garis Panduan Undang-undang untuk Ekonomi Sosial dan Solidariti

Apabila sebuah koperasi di Berlin atau Montreal mempertimbangkan untuk memperluas perkhidmatan penjagaan kanak-kanak, apabila sebuah rangkaian perdagangan adil cuba membiayai pembinaan gudang, apabila sebuah perusahaan sosial yang berteraskan pekerjaan orang kurang upaya ingin memasuki pasaran perolehan kerajaan, perkara yang sering perlu mereka jawab terlebih dahulu bukanlah model perniagaan, tetapi persoalan yang lebih asas: bagaimana undang-undang mentakrifkan kami?

Inilah cabaran yang cuba diselesaikan oleh *Policy Guide on Legal Frameworks for the Social and Solidarity Economy* (2023) yang diterbitkan oleh OECD. Pada zahirnya, ini ialah panduan teknikal undang-undang; dari sudut struktur, ia merupakan pengiktirafan yang lewat oleh komuniti dasar global terhadap "Ekonomi Sosial dan Solidariti" (Social and Solidarity Economy, SSE).

Satu Sektor Ekonomi yang Sekian Lama "Dikecualikan"

Ekonomi sosial dan solidariti ialah konsep yang mudah menjadi kabur dan terlalu luas. Ia merangkumi koperasi, persatuan bantuan bersama, organisasi bukan untung dan perusahaan yang mempunyai misi sosial. Ia berbeza daripada amal semata-mata, dan juga berbeza daripada syarikat tradisional yang bertujuan memaksimumkan keuntungan pemegang saham. Ciri teras organisasi sedemikian ialah kewajipan untuk berkhidmat kepada komuniti, tadbir urus secara demokratik, dan batasan dalam penggunaan keuntungan — semuanya tertanam dalam logik operasi mereka.

Namun, sistem perundangan banyak negara masih menggunakan logik undang-undang syarikat abad ke-19 untuk menangani "ekonomi misi" abad ke-21. Akibatnya, organisasi bukan untung menghadapi zon larangan undang-undang apabila mengembangkan skala operasi, pengembangan modal koperasi boleh mencairkan tadbir urus ahli, dan perusahaan sosial terpaksa menggunakan templat syarikat swasta untuk mengekalkan keseimbangan antara kecekapan pasaran dan matlamat sosial. Undang-undang bukan lagi sekadar isu pendaftaran, tetapi merupakan ambang institusi yang menentukan sama ada organisasi boleh mendapatkan pembiayaan, menikmati layanan cukai, dan layak membida perkhidmatan awam.

Pendekatan OECD bukanlah untuk terus memperdebatkan "apakah amal yang baik", tetapi untuk menganggap rangka kerja undang-undang sebagai infrastruktur kritikal yang menentukan sama ada inovasi sosial dapat direalisasikan. Panduan ini menyepadukan isu-isu yang sebelum ini terpencar dalam dasar buruh, kebajikan, fiskal dan perusahaan kecil dan sederhana, serta membimbing negara-negara untuk meneliti definisi, bentuk organisasi, keperluan tadbir urus, peraturan kewangan dan penyelarasan kawal selia.

Peranan negara: daripada pengawal kepada pembina ekosistem institusi

Edisi panduan dasar ini diterbitkan pada 2023, bukan secara kebetulan. Selepas pandemik, kerajaan banyak negara mendapati bahawa kewangan awam tidak mampu menanggung semua risiko sosial secara bersendirian, manakala pergantungan kepada model perniagaan berplatform atau persaingan pasaran semata-mata juga tidak secara automatik membawa pertumbuhan yang inklusif. Pada masa ini, organisasi seperti koperasi, amanah tanah komuniti, penyedia perumahan sosial, dan koperasi penjagaan kembali menjadi perhatian dasar.Sebahagian negara telah mencipta pengalaman penanda aras. Perancis melalui undang-undang ekonomi sosial dan solidariti, memberikan kuasa alat dasar awam tempatan kepada bidang ini; Korea Selatan dengan akta pensijilan perusahaan sosial memacu perusahaan sosial memasuki rantaian perkhidmatan awam; rangkaian koperasi dan sistem modal sabar di Quebec, Kanada, menunjukkan bahawa penawaran kewangan boleh serasi dengan kepentingan ahli. Garis panduan OECD cuba mensistemkan pengalaman-pengalaman ini, menjadikan sistem perundangan bukan lagi lawan kepada inovasi sosial, tetapi rakan kongsinya.

Makna mendalam perubahan ini ialah: negara bukan lagi sekadar “penyelesaian terakhir” untuk kegagalan pasaran, tetapi telah menjadi pereka “pasaran berasaskan misi”. Apabila perolehan awam menetapkan piawaian sosial untuk pembekal, apabila undang-undang syarikat menyediakan varian sah untuk “kunci aset” dan “tadbir urus pihak berkepentingan”, apabila sistem statistik mula mengukur sumbangan ekonomi organisasi sosial, apa yang dipanggil ekonomi sosial dan solidariti itu bukan lagi sekadar tingkah laku moral spontan daripada masyarakat sivil, tetapi satu cara pengorganisasian pengeluaran yang boleh diurus, boleh direplikasi, dan mampan.

Masalah yang lebih penting daripada kuota: bagaimana mengelakkan kemerosotan institusi

Pembangunan ekonomi sosial dan solidariti juga menghadapi risiko “dijinakkan” oleh institusi. Jika sistem pensijilan terlalu menekankan KPI, perusahaan mungkin menggunakan cangkerang amal untuk menerima kontrak, tetapi gagal merealisasikan tadbir urus penyertaan yang sebenar; jika perundangan hanya menambah “label sosial” tanpa menyelesaikan percanggahan dalaman antara perakaunan, sistem cukai dan pembiayaan, sistem baharu mungkin hanya menjadi sekeping sijil.

Oleh itu, perumusan rangka kerja perundangan lebih seperti memproses pengekodan DNA organisasi. Bagaimana untuk mentakrifkan “tujuan sosial”? Apakah itu kekangan bukan pengagihan? Bagaimana mengimbangi hak ahli dengan modal luaran? Kepada siapa aset diserahkan apabila pembubaran? Bagaimana kerajaan melaksanakan akauntabiliti tanpa membunuh semangat percubaan? Perincian-perincian ini menentukan sama ada inovasi institusi mampu bertahan lama.

Garis panduan dasar OECD tidak mungkin memberikan satu jawapan seragam yang boleh digunakan untuk seluruh dunia, tetapi nilainya terletak pada menghantar isyarat penting: institusi itu sendiri tidak lagi dianggap sebagai pemboleh ubah eksogen, tetapi mesti menjadi komponen dalaman strategi inovasi sosial. Bagi kerajaan bandar, ini bermakna pengiktirafan terhadap koperasi dan perusahaan sosial tidak seharusnya terhenti pada pujian tahunan atau geran khusus, tetapi harus meresap ke dalam peraturan pengezonan, kontrak perolehan awam, peraturan cukai dan dasar tanah.

Daripada “membangunkan ekonomi alternatif” kepada “menstruktur semula ekonomi arus perdana”

Apabila dunia membincangkan ketahanan rantaian bekalan, kekurangan perkhidmatan awam dan krisis pekerjaan belia, ekonomi sosial dan solidariti menawarkan laluan yang kurang diberi perhatian tetapi konkrit dan boleh dilaksanakan. Ia bukan bertujuan untuk menyingkirkan pasaran atau negara, tetapi untuk memperkenalkan semula pilihan sosial di antara kedua-duanya.

Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu menganggap ekonomi sosial dan solidariti sebagai pendorong untuk mencapai Matlamat Pembangunan Mampan, Kesatuan Eropah juga sedang memperincikan pelan tindakan perusahaan sosial, dan lebih banyak negara Selatan Global menggunakan rangkaian koperasi untuk menyelesaikan masalah infrastruktur pertanian dan pembiayaan pengeluar kecil. Kemunculan garis panduan OECD menjadikan bidang ini meningkat daripada “contoh inovasi sosial” kepada “cabaran undang-undang dan tadbir urus”.Pada peringkat seterusnya, yang menarik untuk diperhatikan bukan lagi jumlah pembiayaan besar yang dapat diperoleh oleh beberapa perusahaan sosial ternama, tetapi gambaran yang lebih biasa: sama ada koperasi penjagaan yang dibuka di kawasan komuniti dapat menyerap dana awam berskala kecil secara sah; sama ada syarikat yang berpegang pada misi dapat memperoleh kedudukan pembiayaan yang setaraf dengan perusahaan biasa; sama ada platform yang ditubuhkan oleh sekumpulan pekerja dapat menjadi pesaing yang sah kepada platform digital sedia ada dari segi undang-undang.

Sistem yang benar-benar matang seharusnya menjadikan "melakukan perkara yang betul" tidak lagi memerlukan kepahlawanan yang luar biasa, tetapi menjadi pilihan lalai dalam aktiviti ekonomi harian.

Sumber rujukan: OECD - Policy Guide on Legal Frameworks for the Social and Solidarity Economy