Du bidon à la communauté : Un nouveau rapport de l'ONU révèle des solutions structurelles à la crise mondiale du logement

Trong bối cảnh đô thị toàn cầu biến đổi nhanh chóng, cuộc khủng hoảng nhà ở đang nhanh chóng chuyển từ một vấn đề kinh tế đơn thuần thành một vấn đề cốt lõi liên quan đến khả năng phục hồi khí hậu, công bằng xã hội và nhân quyền. Báo cáo mới nhất do Habitat của Liên Hợp Quốc dẫn đầu, "Báo cáo Thành phố Thế giới 2026: Khủng hoảng nhà ở – Lộ trình hành động", đã cung cấp những hiểu biết cơ cấu quan trọng cho hàng trăm triệu người trên toàn cầu đang thiếu nơi ở phù hợp, đồng thời đề xuất các định hướng chiến lược dài hạn vượt ra ngoài các biện pháp khắc phục ngắn hạn.

Báo cáo phác họa một bức tranh phức tạp và mâu thuẫn: một mặt, thực tế khắc nghiệt là có tới 3,4 tỷ người trên toàn cầu đang phải đối mặt với tình trạng thiếu nhà ở; mặt khác, các trường hợp thực tiễn ở Thái Lan, Brazil và Đức cho thấy một lộ trình chuyển đổi tích cực – từ mô hình 'phá dỡ và trục xuất' truyền thống sang 'nâng cấp tại chỗ' (in situ upgrading). Bản chất của sự thay đổi này là coi nhà ở không chỉ là một mặt hàng thương mại mà là cánh cửa then chốt cho sự phát triển bền vững và hòa nhập.

Habitat nhấn mạnh rằng nhà ở không nên chỉ được coi là đối tượng giao dịch trên thị trường. Nó nên được xem là đòn bẩy mạnh mẽ nhất để thúc đẩy sự phát triển bền vững và hòa nhập. Do đó, báo cáo kêu gọi các nhà hoạch định chính sách toàn cầu nâng khung hành động trong "Chương trình nghị sự Thành phố mới" lên vị trí ưu tiên chính trị, đảm bảo các chính sách nhà ở thực sự phục vụ việc hiện thực hóa các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) của Liên Hợp Quốc.

Điểm đổi mới của báo cáo nằm ở việc tái cấu trúc mô hình hợp tác. Thay vì chủ trương can thiệp từ trên xuống một cách mạnh mẽ, báo cáo nhấn mạnh mối quan hệ đối tác sâu sắc với cộng đồng địa phương. Lấy dự án Baan Mankong ở Thái Lan làm ví dụ, mô hình này thông qua việc cung cấp vốn cơ sở hạ tầng và hỗ trợ các thỏa thuận đất đai tập thể, giúp các cộng đồng cư trú cải thiện điều kiện nhà ở của họ trong môi trường hiện tại. Điều này cho thấy rõ rằng các khu định cư không chính thức không nên bị gán nhãn đơn giản là thất bại trong phát triển đô thị.

Hơn nữa, báo cáo gắn chặt biến đổi khí hậu với cuộc khủng hoảng nhà ở. Là một trong những nguồn phát thải khí nhà kính toàn cầu, tính dễ bị tổn thương của ngành xây dựng trước các cú sốc khí hậu ngày càng trở nên rõ ràng. Báo cáo cảnh báo rằng nếu việc xây dựng thích ứng với khí hậu bị tách rời khỏi quyền sinh tồn của các cộng đồng thu nhập thấp, bất kỳ nỗ lực 'tân cổ điển xanh' (green gentrification) nào cũng có thể làm gia tăng bất công xã hội. Do đó, nhà ở có khả năng phục hồi khí hậu phải trở thành trung tâm của chương trình nghị sự toàn cầu, và việc xây dựng nó phải dựa trên quy hoạch và xây dựng chung của cộng đồng.

Tại điểm giao thoa giữa địa chính trị và nhân đạo, vấn đề nhà ở càng trở nên nhạy cảm. Báo cáo coi người di cư là 'cư dân thành phố' chứ không phải 'người ngoại lai tạm thời', kêu gọi các thành phố đưa lượng lớn người di cư do xung đột, thiên tai và đàn áp mang lại vào phạm vi dịch vụ của thành phố. Sự thay đổi nhận thức này đòi hỏi quản trị đô thị phải chuyển từ phản ứng khẩn cấp đơn thuần sang một logic quản lý hòa nhập lâu dài, lấy con người làm trung tâm.

Tuy nhiên, báo cáo cũng thẳng thắn thừa nhận những ma sát trong quá trình chuyển đổi.Cependant, le rapport a également été honnête sur les frictions de la transition. Par exemple, bien que le projet communautaire en Thaïlande soit un modèle, la dépendance excessive aux groupes d'épargne communautaires pourrait entraîner une inégalité de progrès entre différents groupes pauvres, soulignant le défi de la gouvernance dans un modèle piloté par la communauté pour assurer une répartition équitable des ressources et des résultats. Parallèlement, dans les pays développés, la ségrégation résidentielle reste tenace, la concentration des immigrants de première et de deuxième génération dans les quartiers à faible revenu, ainsi que la réapparition de la ségrégation résidentielle aux États-Unis pendant la pandémie, nous rappellent que quelles que soient les avancées institutionnelles, des problèmes structurels sociaux profondément enracinés persistent.

Finalement, la conclusion de ce rapport ne propose pas une solution mondiale « taille unique », mais un cadre d'action de « collaboration à plusieurs points » : le gouvernement, les organisations internationales et les résidents participent conjointement à des réformes institutionnelles en matière de garantie des droits de l'homme, de diversification de la propriété foncière (y compris les modèles de logement locatif et coopératif) et de pouvoir de décision communautaire. Comme l'a déclaré la directrice exécutive Annakara Rodsbach, « Les actions que nous prenons maintenant détermineront si le logement sera la base de la stabilité et de la croissance, ou la source de vulnérabilité aiguë. » Cette refonte structurelle exige que nous redéfinissions l'objectif ultime de la gouvernance urbaine : faire du logement le fondement solide de la stabilité sociale et du développement équitable.