Dua puluh tahun dasar, ketidakaktifan fizikal masih kekal: paradoks yang belum terlerai dalam agenda kesihatan global

Dasar Bertalu-talu, Data Tidak Berganjak: Kebuntuan Kesihatan Global yang Senyap

Dalam dua dekad yang lalu, bidang kesihatan awam global telah menyaksikan ledakan dasar yang tidak pernah berlaku sebelum ini. Daripada Rancangan Tindakan Global WHO bagi Aktiviti Fizikal 2018–2030, kepada garis panduan aktiviti fizikal kebangsaan, inisiatif strategik dan rangkaian pemantauan transnasional yang diperkenalkan oleh pelbagai negara, aktiviti fizikal tidak pernah kelihatan begitu kerap dalam dokumen dasar.

Namun, data global sebenar membentangkan naratif yang sangat berbeza. Satu kajian terbaharu yang diterbitkan dalam *Nature Health* menunjukkan bahawa kadar kelaziman ketidakcukupan aktiviti fizikal global hampir tidak berubah sepanjang dua dekad yang lalu — kira-kira 80% remaja dan satu pertiga daripada orang dewasa tidak mencapai piawaian aktiviti fizikal yang disyorkan WHO. Sasaran global WHO untuk "mengurangkan kadar ketidakcukupan aktiviti fizikal secara relatif sebanyak 15% menjelang 2030" telah dianggap hampir mustahil di kebanyakan negara.

Ini adalah perbandingan yang meresahkan. Instrumen dasar semakin bertambah, kesedaran kesihatan awam semakin meningkat, keupayaan pemantauan semakin kukuh, tetapi orang ramai masih kekal tidak aktif. Di manakah sebenarnya puncanya?

Penerimaan Dasar Tidak Sama dengan Pelaksanaan Dasar

Pasukan kajian itu telah menganalisis secara sistematik dokumen dasar negara daripada 200 buah negara. Hasil kajian mendapati bahawa sejak 2004, negara-negara memang mencapai "kemajuan ketara" dalam penerimaan dasar aktiviti fizikal — pelbagai rancangan tindakan, dokumen strategi dan piawaian saranan muncul silih berganti.

Namun, kajian itu juga menegaskan bahawa "bukti pelaksanaan adalah terhad". Inilah percanggahan terasnya: kewujudan teks dasar tidak bermakna dasar itu benar-benar dilaksanakan. Dasar aktiviti fizikal di banyak negara terhenti di atas kertas sahaja, kekurangan dana, kapasiti institusi, mekanisme pelaksanaan dan kemahuan politik. Penerimaan dasar menjadi sekadar tindakan simbolik yang murah, manakala perubahan sistemik yang sebenar tidak pernah berlaku.

Jurang "penerimaan–pelaksanaan" ini bukanlah unik dalam bidang aktiviti fizikal, tetapi ia amat ketara dalam bidang ini. Berbanding dengan kawalan tembakau, keutamaan politik dasar aktiviti fizikal jelas jauh lebih rendah. Kawalan tembakau mempunyai konvensyen rangka kerja, sistem pemantauan global, gerakan hak sivil dan mobilisasi politik yang berterusan, manakala dasar aktiviti fizikal sering kali diletakkan dalam agenda pinggiran jabatan kesihatan, tanpa sokongan institusi merentas sektor.

Empat Halangan: Mengapa Dasar Aktiviti Fizikal Sukar Berkesan

Berdasarkan temu bual kualitatif dengan 46 orang informan kunci, pasukan kajian merumuskan empat punca struktur yang menyebabkan dasar aktiviti fizikal terperangkap dalam kebuntuan.

Pertama, dominasi sentrisme kesihatan. Dasar aktiviti fizikal hampir keseluruhannya dirangka sebagai alat pencegahan penyakit tidak berjangkit (NCD). Naratif ini walaupun selaras dengan logik epidemiologi, tetapi ia menyempitkan dimensi nilai aktiviti fizikal. Apabila aktiviti fizikal hanya dianggap sebagai "resipi untuk mencegah strok dan diabetes", sukar untuknya mendapat ruang belanjawan dan institusi yang sebenar dalam sektor bukan kesihatan seperti pengangkutan, pendidikan, perancangan bandar, sukan dan alam sekitar. Kedua, kekurangan kesedaran tentang manfaat pelbagai dimensi. Kesan positif aktiviti fizikal terhadap kesihatan mental, fungsi kognitif, perpaduan sosial, kelestarian alam sekitar, perkembangan kanak-kanak dan juga produktiviti ekonomi telah lama dipinggirkan dalam reka bentuk dasar. Penyelidikan menunjukkan bahawa pengiktirafan terhadap "manfaat di luar pencegahan NCD" adalah sangat terhad. Ini mengehadkan kemungkinan pengembangan dasar — jika aktiviti fizikal dapat memperbaiki kualiti udara, meningkatkan prestasi akademik kanak-kanak, dan mengurangkan kesesakan bandar, maka ia bukan lagi hanya tanggungjawab Kementerian Kesihatan, tetapi merupakan barang awam yang harus dimajukan bersama oleh pelbagai kementerian.

Ketiga, ketidakpadanan antara minat rentas sektor dan kekosongan kepimpinan. Banyak sektor menyatakan minat untuk mempromosikan aktiviti fizikal, tetapi "kurangnya konsensus yang jelas tentang definisi dasar, dan kurangnya tanggungjawab kepimpinan yang jelas." Ini adalah dilema tindakan kolektif yang tipikal: semua orang berpendapat sesuatu perlu dilakukan, tetapi tiada siapa yang tahu siapa yang bertanggungjawab, bagaimana untuk menyelaras, dan dengan piawaian apa untuk mengukur. "Kerjasama pelbagai sektor" yang kerap muncul dalam dokumen dasar sering kali merosot menjadi mesyuarat penyelarasan kepentingan demi kepentingan dalam realiti, bukannya penyepaduan sumber sebenar dan akauntabiliti pembahagian tugas.

Keempat, perkongsian terlalu terhad. Penyokong aktiviti fizikal selalunya datang daripada bidang kesihatan awam, sains sukan dan perubatan. Walaupun kumpulan-kumpulan ini mempunyai hujah yang kukuh dari segi profesional, keupayaan mobilisasi politik mereka terhad. Penyelidikan mencadangkan bahawa perkongsian perlu diperluaskan melangkaui penyokong tradisional dalam bidang kesihatan — termasuk pereka bandar, jurutera pengangkutan, pendidik, organisasi majikan, pemimpin komuniti dan juga sektor swasta. Hanya dengan mengintegrasikan aktiviti fizikal ke dalam agenda sosial yang lebih luas, momentum politik yang mencukupi dapat dihasilkan.

Pengajaran daripada Kawalan Tembakau: Keutamaan Politik Adalah Teras

Penyelidikan aktiviti fizikal telah lama terbiasa merujuk kisah kejayaan kawalan tembakau. Kunci kejayaan kawalan tembakau di peringkat global ialah peralihan daripada "nasihat tingkah laku individu" kepada "intervensi dasar yang sistematik" — termasuk langkah-langkah struktur seperti dasar harga dan cukai, larangan iklan, dan perundangan persekitaran bebas asap rokok.

Kotak alat dasar dalam bidang aktiviti fizikal sebenarnya tidak kekurangan pilihan struktur yang serupa. Reka bentuk mesra pejalan kaki dan berbasikal dalam perancangan bandar, masa wajib untuk kelas pendidikan jasmani di sekolah, integrasi pengangkutan awam dengan komuter aktif, dan kemudahan promosi aktiviti fizikal dalam persekitaran binaan — semua ini adalah intervensi struktur. Walau bagaimanapun, ciri umumnya ialah: memerlukan kerjasama rentas sektor, memerlukan pelaburan jangka panjang, dan memerlukan pemecahan struktur kepentingan. Dan semua ini sukar untuk dimajukan bagi isu yang mempunyai keutamaan politik yang rendah.

Penyelidikan menunjukkan bahawa beban kematian global yang disebabkan oleh aktiviti fizikal — lebih 5 juta kematian setahun — adalah setanding dengan merokok atau obesiti, namun ia "dipandang rendah secara sistematik" dalam penunjuk kesihatan global. Anggaran rendah ini bukan sahaja masalah kaedah statistik, tetapi juga mencerminkan kecenderungan dalam persepsi politik dan sosial. Apabila risiko kesihatan dianggap sebagai "pilihan individu" dan bukannya "kegagalan persekitaran", ia sukar untuk memasuki urutan keutamaan dalam penggubalan dasar.

Bandar, Pengangkutan dan Pendidikan: Medan Sebenar Dasar Aktiviti FizikalNilai kajian ini terletak pada kemampuannya membebaskan dasar aktiviti fizikal daripada naratif tradisional sektor kesihatan, dan menunjuk ke arah domain tadbir urus yang lebih luas.

Bandar ialah pusat krisis aktiviti fizikal global. Dalam setengah abad yang lalu, proses pembandaran global disertai oleh perancangan pengangkutan yang didominasi kereta, pengembangan kawasan perumahan tanpa laluan pejalan kaki, dan penswastaan ruang awam. Orang ramai tidak "memilih" untuk duduk terlalu lama, tetapi dipaksa oleh persekitaran binaan untuk berbuat demikian. Dalam konteks ini, isu teras dasar aktiviti fizikal ialah membentuk semula logik ruang bandar — membolehkan orang berjalan, berbasikal, dan melakukan aktiviti luar dengan selamat.

Sistem pendidikan sama pentingnya. Kadar ketidakcukupan aktiviti fizikal dalam kalangan remaja mencecah 80%, bermakna kebanyakan kanak-kanak tidak mendapat peluang aktiviti yang mencukupi di dalam mahupun di luar sekolah. Waktu pendidikan jasmani di sekolah dikurangkan, masa rehat dipendekkan, dan ruang aktiviti luar kurang — masalah-masalah ini perlu ditangani bersama oleh sektor pendidikan dan sektor kesihatan.

Sektor pengangkutan pula merupakan pihak yang tidak boleh dielakkan. Jika perjalanan berulang-alik itu sendiri tidak melibatkan berjalan kaki atau berbasikal, maka pergi ke gim selepas waktu kerja menjadi kemewahan golongan minoriti. Bagaimana sesebuah bandar merancang lorong basikal, bagaimana menghubungkan perhentian pengangkutan awam dengan laluan pejalan kaki, dan bagaimana menetapkan had laju untuk memastikan keselamatan berbasikal, semuanya secara langsung menentukan sama ada penduduk dapat mengumpul jumlah senaman yang mencukupi dalam aktiviti harian.

Mentakrifkan Semula Dasar Aktiviti Fizikal: Daripada Preskripsi Kesihatan kepada Infrastruktur Sosial

Penyelesaian yang dicadangkan dalam kajian ini, pada dasarnya, menyeru satu peralihan paradigma.

Pertama, perlu ada konsensus tentang "apakah itu dasar aktiviti fizikal" dalam konteks negara dan masyarakat yang berbeza. Takrifan ini tidak seharusnya dimonopoli secara unilateral oleh sektor kesihatan, tetapi harus merangkumi pelbagai dimensi seperti reka bentuk bandar, perancangan pengangkutan, sistem pendidikan, dan persekitaran pekerjaan.

Kedua, pelbagai manfaat aktiviti fizikal mesti diiktiraf. Ia akan membawa udara yang lebih bersih, jalan yang lebih selamat, penuaan yang lebih sihat, tenaga kerja yang lebih produktif, dan perpaduan komuniti yang lebih kukuh. Perluasan nilai ini adalah asas untuk menarik penyertaan sektor lain.

Ketiga, mekanisme kepimpinan dan akauntabiliti rentas sektor perlu diperjelaskan. Tidak boleh berhenti pada slogan "kerjasama pelbagai sektor", tetapi perlu dilaksanakan siapa yang mengetuai, kepada siapa melapor, dan bagaimana menilai. Pengalaman sesetengah negara menunjukkan bahawa meletakkan dasar aktiviti fizikal di bawah badan penyelarasan kerajaan yang lebih tinggi (seperti pejabat perdana menteri atau jawatankuasa rentas kementerian) membantu mengatasi halangan antara sektor.

Keempat, perkongsian perlu melampaui rangkaian penyokong kesihatan tradisional. Datuk bandar, pesuruhjaya pengangkutan, pengetua sekolah, jabatan sumber manusia perusahaan, dan organisasi komuniti semuanya adalah ejen perubahan yang berpotensi. Peningkatan keutamaan politik selalunya tidak bergantung pada lebih banyak bukti — bukti sudah cukup — tetapi pada gabungan sosial yang lebih kuat.

Kesimpulan: Penghujung Era Dasar, Permulaan Era Pelaksanaan

Dasar aktiviti fizikal global telah melalui dua dekad "penerimaan dasar". Dekad seterusnya mesti menjadi dekad "pelaksanaan dasar".

Pengajaran teras kajian ini ialah: ketidakcukupan aktiviti fizikal bukanlah masalah perubatan, tetapi masalah tadbir urus. Ia tidak dapat diselesaikan melalui sekeping dokumen daripada kementerian kesihatan, sebaliknya memerlukan pembaharuan sosial yang sistematik dalam bidang seperti bandar, sekolah, pengangkutan, dan ruang awam.Apabila bilangan dokumen dasar terus meningkat manakala tahap aktiviti harian rakyat terus menurun, yang kita perlukan bukanlah lebih banyak dasar, tetapi dasar yang lebih bijak — dasar yang mampu membentuk semula persekitaran, mengubah pilihan lalai, dan menjadikan "aktiviti fizikal" sebagai pilihan semula jadi yang tidak perlu difikirkan dalam kehidupan seharian.

Inilah cabaran sebenar yang perlu dihadapi oleh agenda aktiviti fizikal pada abad ke-21.