从贫民窟到宜居社区：联合国新报告揭示全球住房危机的结构性解决方案

Trong bối cảnh đô thị toàn cầu biến đổi nhanh chóng, cuộc khủng hoảng nhà ở đang nhanh chóng chuyển từ một vấn đề kinh tế đơn thuần thành một vấn đề cốt lõi liên quan đến khả năng phục hồi khí hậu, công bằng xã hội và nhân quyền. Báo cáo mới nhất do Habitat của Liên Hợp Quốc dẫn đầu, "Báo cáo Đô thị Thế giới 2026: Khủng hoảng nhà ở – Lộ trình hành động", đã cung cấp những hiểu biết cơ cấu quan trọng cho hàng trăm triệu người đang thiếu nơi ở phù hợp trên toàn cầu, đồng thời đề xuất các định hướng chiến lược dài hạn vượt ra ngoài các biện pháp khắc phục ngắn hạn.

Báo cáo phác họa một bức tranh phức tạp và mâu thuẫn: một mặt, thực tế khắc nghiệt là có tới 3,4 tỷ người trên toàn cầu đang phải đối mặt với tình trạng thiếu nhà ở; mặt khác, các trường hợp thực tiễn ở Thái Lan, Brazil và Đức lại cho thấy những lộ trình chuyển đổi tích cực – chuyển từ mô hình 'phá dỡ và trục xuất' truyền thống sang 'nâng cấp tại chỗ' (in situ upgrading). Bản chất của sự thay đổi này là coi nhà ở không chỉ là một mặt hàng thương mại mà là cánh cửa then chốt cho sự phát triển bền vững và hòa nhập.

Habitat của Liên Hợp Quốc nhấn mạnh rằng nhà ở không nên chỉ được coi là đối tượng giao dịch trên thị trường. Nó nên được xem là đòn bẩy mạnh mẽ nhất để thúc đẩy sự phát triển bền vững và hòa nhập. Do đó, báo cáo kêu gọi các nhà hoạch định chính sách toàn cầu nâng khuôn khổ hành động trong "Chương trình nghị sự Đô thị Mới" lên vị trí ưu tiên chính trị, đảm bảo các chính sách nhà ở thực sự phục vụ việc hiện thực hóa các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) của Liên Hợp Quốc.

Điểm đổi mới của báo cáo nằm ở việc tái cấu trúc mô hình hợp tác. Thay vì chủ trương can thiệp từ trên xuống, báo cáo nhấn mạnh mối quan hệ đối tác sâu sắc với cộng đồng địa phương. Lấy dự án Baan Mankong ở Thái Lan làm ví dụ, mô hình này thông qua việc cung cấp vốn cơ sở hạ tầng và hỗ trợ các thỏa thuận đất đai tập thể, giúp các cộng đồng cư trú cải thiện điều kiện nhà ở trong môi trường hiện có của họ. Điều này cho thấy rõ rằng các khu định cư không chính thức không nên bị coi đơn thuần là nhãn dán cho những sai lầm trong phát triển đô thị.

Hơn nữa, báo cáo gắn kết chặt chẽ biến đổi khí hậu với cuộc khủng hoảng nhà ở. Là một trong những nguồn phát thải khí nhà kính toàn cầu, tính dễ bị tổn thương của ngành xây dựng trước các cú sốc khí hậu ngày càng trở nên rõ rệt. Báo cáo cảnh báo rằng nếu việc xây dựng thích ứng với khí hậu bị tách rời khỏi quyền sinh tồn của các cộng đồng thu nhập thấp, bất kỳ nỗ lực 'thanh lọc xanh' (green gentrification) nào cũng có thể làm trầm trọng thêm sự bất công xã hội. Do đó, nhà ở có khả năng phục hồi khí hậu phải trở thành trung tâm của chương trình nghị sự toàn cầu, và việc xây dựng nó phải dựa trên quy hoạch và xây dựng chung của cộng đồng.

Tại điểm giao thoa giữa địa chính trị và nhân đạo, vấn đề nhà ở trở nên nhạy cảm hơn. Báo cáo coi người tị nạn là 'cư dân đô thị' chứ không phải 'người ngoại quốc tạm thời', kêu gọi các thành phố đưa số lượng lớn người di cư do xung đột, thiên tai và bị đàn áp mang lại vào phạm vi dịch vụ đô thị. Sự thay đổi nhận thức này đòi hỏi quản trị đô thị phải nâng cấp từ phản ứng khẩn cấp đơn thuần thành một logic quản lý hòa nhập lâu dài, lấy con người làm trung tâm.

Tuy nhiên, báo cáo cũng thẳng thắn thừa nhận những ma sát trong quá trình chuyển đổi.然而，报告也坦诚了转型中的摩擦。例如，泰国社区项目虽是典范，但对社区储蓄群的过度依赖可能导致不同贫困群体间进步不均衡，凸显了在社区驱动模式下，如何确保公平分配资源和成果的治理挑战。同时，在发达国家，住房隔离现象依然顽固，第一代和第二代移民在低收入社区的集中，以及美国住房隔离在疫情期间的再显现，提醒我们，无论制度如何进步，根深蒂固的社会结构性问题依然存在。

最终，这份报告的结论并非提供一个‘一刀切’的全球方案，而是提供了一套‘多点协作’的行动框架：政府、国际组织和居民共同参与，在人权保障、土地所有权多元化（包括租赁住房和合作社模式）以及社区决策权上实现制度性改革。正如执行董事安娜克拉乌迪娅·罗斯巴赫所言，“我们现在采取的行动，将决定住房是稳定与增长的基础，还是急性脆弱性的源头。” 这种结构性的重塑，要求我们重新定义城市治理的终极目标：让住房成为社会稳定和公平发展的坚实基石。